# นอนภาวนาอย่างไรให้ถูกต้องตามพระสูตร: สีหไสยาสน์ สติก่อนหลับ และอานิสงส์ 5 ประการ

> นอนภาวนาคืออะไร ทำอย่างไร พระสูตรบรรยายท่านอนสีหไสยาสน์ไว้อย่างไร อานิสงส์ 5 ประการของการนอนอย่างมีสติ วิธีแก้ง่วง และสิบนาทีสุดท้ายก่อนหลับ อธิบายด้วยภาพจากคลิป “นอนภาวนาไม่ใช่เรื่องล้อเล่น”

- URL: https://arunsawatdharma.com/articles/bedtime-meditation
- เผยแพร่: 2026-10-24 · ปรับปรุง: 2026-10-26
- เรียบเรียงโดย: อรุณสวัสดิ์ธรรมะ
- ภาษา: ไทย (th-TH)

## คำตอบสั้น

นอนภาวนาคือการนอนอย่างมีสติตามแบบที่พระสูตรบรรยาย ได้แก่ นอนตะแคงข้างขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะขณะกำลังหลับ และตั้งใจไว้ว่าจะลุกขึ้นเมื่อถึงเวลา มุฏฐัสสติสูตรกล่าวว่าผู้มีสติเมื่อนอนหลับได้อานิสงส์ 5 ประการ คือ หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันลามก เทวดารักษา และกายไม่ถูกรบกวน ส่วนการแผ่เมตตาก่อนนอนให้ผลสามข้อแรกเหมือนกันตามเมตตาสูตร และถ้าง่วงระหว่างภาวนา พระพุทธเจ้าทรงแนะวิธีแก้เจ็ดอย่างก่อน แล้วจึงให้นอนอย่างมีสติ

## สรุปสาระสำคัญ

- ท่านอนในพระสูตรมีสี่องค์ประกอบ: ตะแคงขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ และทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ
- อานิสงส์ 5 ประการของผู้มีสติเมื่อนอนหลับมีอยู่จริงในมุฏฐัสสติสูตร และมีโทษ 5 ประการของผู้ลืมสติเป็นด้านตรงข้าม
- เมตตาสูตรกล่าวว่าผู้เจริญเมตตา หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันลามก และเทวดารักษา จึงเหมาะจะแผ่เมตตาก่อนหลับ
- เมื่อง่วงระหว่างภาวนา โมคคัลลานสูตรให้แก้เจ็ดวิธีก่อน ถ้ายังไม่หาย ให้นอนสีหไสยาอย่างมีสติ การนอนจึงไม่ใช่ความพ่ายแพ้
- คำว่า “กรรมเบา บุญเกิด” ในชื่อคลิปเป็นภาษาชวนฟัง สิ่งที่พระสูตรยืนยันคือผลดีต่อการหลับการตื่นและใจที่สงบ

## วิดีโอต้นทาง

- นอนภาวนาไม่ใช่เรื่องล้อเล่น: https://www.youtube.com/watch?v=DpUrCi1r5Zs

## คลิปนี้พูดถึงอะไร

ตอน “นอนภาวนาไม่ใช่เรื่องล้อเล่น” ของอรุณสวัสดิ์ธรรมะ ตั้งคำถามว่าใครบอกว่าการปฏิบัติธรรมต้องนั่งหลังตรงเสมอไป แล้วชวนผู้ฟังที่เหนื่อยล้าจนไม่อยากทำอะไร ให้เปลี่ยนเตียงนอนเป็นที่ภาวนา โดยใช้ท่านอนตามหลักสีหไสยาสน์ ประคองสติในสิบนาทีสุดท้ายก่อนหลับ และพูดถึงอานิสงส์ 5 ประการของการนอนอย่างมีสติ

บทความนี้ไม่ได้ถอดเสียงคลิปคำต่อคำ แต่พาไปดูว่าแต่ละเรื่องที่คลิปพูดถึงมีที่มาในพระสูตรตรงไหน ใช้ถ้อยคำอย่างไร และนำไปทำจริงที่บ้านได้อย่างไร ส่วนคำอธิบายฉบับเต็มของผู้บรรยาย เปิดฟังได้จากคลิปที่ฝังไว้ด้านบน

> **ภาพในบทความ** ภาพประกอบทั้งหมดเป็นภาพวาดที่สร้างด้วยโค้ด เพื่ออธิบายท่าทางและลำดับขั้นตามพระสูตร ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง

## สีหไสยาสน์: ท่านอนที่พระสูตรบรรยายไว้เอง

![ภาพวาดคนนอนตะแคงขวาบนเตียง มีป้ายชี้สี่จุด คือ นอนตะแคงข้างขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ และตั้งใจว่าจะลุกขึ้น พร้อมภาพราชสีห์นอนตะแคงมุมบน](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/bedtime-meditation-posture.webp)

*สีหไสยาสน์ตามที่พระสูตรบรรยาย: นอนข้างขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ และทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ (ภาพวาดประกอบ)*

คำว่าสีหไสยาสน์ หรือสีหไสยา แปลว่า การนอนอย่างราชสีห์ พระสูตรหลายแห่งบรรยายไว้ด้วยถ้อยคำชุดเดียวกัน อปัณณกสูตรกล่าวถึงภิกษุผู้ประกอบความเพียรว่า ในยามกลางของคืน “ย่อมสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ” [1][7]

สังเกตว่าท่านอนในพระสูตรไม่ได้มีแค่เรื่องตะแคงขวา แต่มีองค์ประกอบสี่อย่างที่มาด้วยกันเสมอ คือ ท่าทางของกาย การวางเท้า สติสัมปชัญญะขณะกำลังหลับ และความตั้งใจว่าจะลุกขึ้นเมื่อถึงเวลา สองข้อหลังนี้คือส่วนที่ทำให้การนอนกลายเป็นการภาวนา ไม่ใช่แค่การพักผ่อน

- นอนตะแคงข้างขวา ศีรษะหนุนหมอน
- เท้าซ้ายวางเหลื่อมบนเท้าขวา ไม่ทับกันแน่น
- รู้ตัวว่ากำลังนอน รู้ลมหายใจ รู้ความรู้สึกของกายที่ค่อย ๆ ผ่อนคลาย
- ตั้งใจไว้ในใจว่าจะตื่นเมื่อถึงเวลาใด แล้วปล่อยให้หลับไปพร้อมกับความตั้งใจนั้น

อ้างอิง: [1]

## คืนหนึ่งแบ่งเป็นสามยาม: นอนตอนไหน ตื่นตอนไหน

![ภาพวาดครึ่งวงกลมแบ่งเป็นสามส่วน ปฐมยาม 18:00–22:00 จงกรมหรือนั่ง มัชฌิมยาม 22:00–02:00 นอนสีหไสยาสน์ และปัจฉิมยาม 02:00–06:00 ลุกขึ้น มีรูปคนเดิน คนนอน และคนนั่งอยู่ด้านล่าง](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/bedtime-meditation-watches.webp)

*พระสูตรแบ่งคืนเป็นสามยาม นอนในยามกลาง และลุกขึ้นในยามสุดท้าย (เวลาโดยประมาณตามการแบ่งคืนออกเป็นสามส่วนเท่ากัน) (ภาพวาดประกอบ)*

อปัณณกสูตรไม่ได้พูดถึงการนอนลอย ๆ แต่พูดถึงทั้งคืน ตอนหัวค่ำ (ปฐมยาม) ภิกษุชำระจิตจากธรรมที่กั้นจิตด้วยการเดินจงกรมและการนั่ง ตอนกลางคืน (มัชฌิมยาม) จึงนอนสีหไสยา และตอนท้ายคืน (ปัจฉิมยาม) “ย่อมลุกขึ้นชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอาวรณิยธรรม ด้วยการเดินจงกรม ด้วยการนั่ง” [1]

สำหรับคนทำงาน ไม่จำเป็นต้องเลียนแบบตารางของภิกษุทั้งหมด แต่หลักที่นำมาใช้ได้คือ การนอนมีจุดเริ่มที่ตั้งใจ และมีจุดสิ้นสุดที่ตั้งใจ ก่อนนอนมีช่วงสั้น ๆ ที่ทำใจให้สงบ และเมื่อตื่นก็ไม่นอนต่อแบบไร้จุดหมาย ความตั้งใจสองปลายนี้เองที่พระสูตรเรียกว่า ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ

**เทียบลำดับคืนในพระสูตรกับชีวิตคนทำงาน**

| ช่วงเวลา | ในพระสูตร | นำมาใช้ที่บ้าน |
| --- | --- | --- |
| หัวค่ำ | จงกรม นั่ง ชำระจิต | วางงาน วางมือถือ นั่งสงบหรือเดินช้า ๆ สักครู่ |
| กลางคืน | นอนสีหไสยา มีสติ ตั้งใจจะลุก | ตะแคงขวา รู้ลมหายใจจนหลับ ตั้งเวลาที่จะตื่นไว้ในใจ |
| ท้ายคืน | ลุกขึ้น จงกรม นั่ง | ตื่นตามเวลา ไม่กดเลื่อนปลุกซ้ำ เริ่มวันด้วยสติสั้น ๆ |

อ้างอิง: [1]

## อานิสงส์ 5 ประการของผู้มีสติเมื่อนอนหลับ

![ภาพวาดการ์ดห้าใบ หมายเลข 1 ถึง 5 เขียนว่า หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันร้าย เทวดารักษา และกายไม่ถูกรบกวน พร้อมไอคอนพระจันทร์ พระอาทิตย์ เมฆ โล่ และใบไม้](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/bedtime-meditation-benefits.webp)

*อานิสงส์ 5 ประการตามมุฏฐัสสติสูตร อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต (ภาพวาดประกอบ)*

คลิปพูดถึง “อานิสงส์ 5 ประการ” ของการนอนอย่างมีสติ รายการนี้มีอยู่จริงในมุฏฐัสสติสูตร พระพุทธเจ้าตรัสถึง “อานิสงส์แห่งภิกษุผู้มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ นอนหลับ 5 ประการ” คือ ย่อมหลับเป็นสุข ย่อมตื่นเป็นสุข ย่อมไม่ฝันลามก เทวดาย่อมรักษา และน้ำอสุจิย่อมไม่เคลื่อน [2]

พระสูตรเดียวกันยังกล่าวถึงด้านตรงข้ามคือโทษ 5 ประการของผู้ที่ลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะเมื่อนอนหลับ ได้แก่ หลับเป็นทุกข์ ตื่นเป็นทุกข์ ฝันลามก เทวดาไม่รักษา และน้ำอสุจิเคลื่อน การนอนจึงไม่ใช่ช่วงเวลาที่ว่างจากธรรม แต่เป็นช่วงที่สติทำงานหรือไม่ทำงาน และให้ผลต่างกันตั้งแต่คืนนั้น [2]

> **ข้อที่ 5 สำหรับผู้อ่านทั่วไป** ข้อสุดท้ายในพระสูตรตรัสกับภิกษุ สำหรับฆราวาสอาจเข้าใจโดยรวมว่า การนอนที่มีสติทำให้กายไม่ถูกรบกวนด้วยความฝันและความกำหนัดระหว่างหลับ บทความคงสำนวนพระสูตรไว้เพื่อความตรงต่อต้นฉบับ [2]

## แผ่เมตตาก่อนนอน: อานิสงส์ที่ซ้อนกับการนอนมีสติ

ถ้าเทียบรายการอานิสงส์ของการนอนมีสติกับอานิสงส์ของเมตตา จะเห็นว่าสามข้อแรกตรงกันพอดี เมตตาสูตรกล่าวว่าผู้เจริญเมตตาเจโตวิมุตติ “พึงหวังอานิสงส์ 11 ประการ” ซึ่งเริ่มด้วย ย่อมหลับเป็นสุข ย่อมตื่นเป็นสุข ย่อมไม่ฝันลามก และมีข้อ “เทวดาทั้งหลายย่อมรักษา” อยู่ด้วย [3]

นี่คือเหตุผลที่การแผ่เมตตาเป็นส่วนหนึ่งของการนอนภาวนาที่ลงตัว ไม่ใช่เพราะเป็นพิธีกรรมก่อนนอน แต่เพราะพระสูตรกล่าวถึงผลของเมตตาต่อการหลับและการตื่นไว้ตรง ๆ

**อานิสงส์ของเมตตา 11 ประการ ตามเมตตาสูตร**

| ข้อ | อานิสงส์ | เกี่ยวกับการนอนหรือไม่ |
| --- | --- | --- |
| 1 | หลับเป็นสุข | เกี่ยวโดยตรง |
| 2 | ตื่นเป็นสุข | เกี่ยวโดยตรง |
| 3 | ไม่ฝันลามก | เกี่ยวโดยตรง |
| 4 | เป็นที่รักของมนุษย์ | — |
| 5 | เป็นที่รักของอมนุษย์ | — |
| 6 | เทวดารักษา | ตรงกับอานิสงส์ของการนอนมีสติ |
| 7 | ไฟ ยาพิษ ศัสตรา ไม่กล้ำกราย | — |
| 8 | จิตตั้งมั่นได้เร็ว | ช่วยให้สงบก่อนหลับ |
| 9 | สีหน้าผ่องใส | — |
| 10 | ไม่หลงใหลเมื่อตาย | — |
| 11 | เมื่อยังไม่บรรลุธรรมที่ยิ่งกว่า ย่อมเข้าถึงพรหมโลก | — |

อ้างอิง: [3]

## สิบนาทีสุดท้ายก่อนหลับ ทำอะไรบ้าง

![ภาพวาดบันไดห้าขั้นบนพื้นหลังท้องฟ้ากลางคืน ขั้นที่ 1 วางมือถือ ปิดไฟสว่าง ขั้นที่ 2 ตะแคงขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า ขั้นที่ 3 รู้ลมหายใจ ขั้นที่ 4 แผ่เมตตา ขั้นที่ 5 ตั้งใจจะลุกเมื่อถึงเวลา](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/bedtime-meditation-routine.webp)

*ลำดับห้าขั้นนี้ผู้เรียบเรียงจัดขึ้นจากองค์ประกอบที่พระสูตรกล่าวถึง เพื่อให้เริ่มทำได้ในคืนนี้ (ภาพวาดประกอบ)*

คลิปเน้นว่าสิบนาทีสุดท้ายก่อนหลับสำคัญที่สุด เพราะเป็นช่วงที่ใจจะหอบอะไรเข้าไปในความหลับด้วย ถ้าหอบเรื่องงาน เรื่องโกรธ หรือภาพจากหน้าจอเข้าไป คืนนั้นก็เป็นไปตามนั้น ถ้าหอบความสงบและเมตตาเข้าไป ก็ได้ผลตามพระสูตรที่ยกมาข้างต้น ลำดับด้านล่างเป็นข้อเสนอสำหรับเริ่มต้น

1. วางมือถือไว้ไกลตัว ปิดไฟสว่าง ให้ห้องมืดและเงียบพอ
2. นอนตะแคงขวา เท้าซ้อนเหลื่อมกัน ปล่อยไหล่และกรามให้คลาย
3. รู้ลมหายใจเข้าออกตามจริง ไม่ต้องบังคับให้ยาวหรือสั้น แค่รู้ว่ากำลังหายใจ
4. นึกถึงตัวเองด้วยความปรารถนาดี แล้วขยายไปถึงคนในบ้าน คนที่ทำให้ไม่สบายใจ และสรรพสัตว์ ใช้ประโยคสั้น ๆ ที่ตัวเองสบายใจ
5. ตั้งใจไว้ว่าจะตื่นเวลาใด แล้วปล่อยให้หลับไปพร้อมกับความรู้ตัวนั้น ไม่ต้องกังวลว่าหลับช้าหรือเร็ว

อ้างอิง: [1][3]

> **ถ้าหลับไปก่อนครบห้าขั้น** ถือว่าได้ผลแล้ว เป้าหมายไม่ใช่ทำให้ครบ แต่คือให้ใจที่กำลังจะหลับมีสติและเมตตาเป็นเพื่อน พระสูตรใช้คำว่า “มีสติสัมปชัญญะ” ไม่ได้กำหนดจำนวนนาที

## ถ้าง่วงตอนภาวนา พระพุทธเจ้าทรงแนะนำอย่างไร

หลายคนกังวลว่า ภาวนาแล้วง่วง หรือตั้งใจนอนภาวนาแต่หลับไปทันที จะเป็นความประมาทหรือไม่ เรื่องนี้มีพระสูตรที่ตอบไว้โดยตรงคือโมคคัลลานสูตร พระพุทธเจ้าทรงเห็นพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ จึงตรัสถามว่า “ดูกรโมคคัลลานะ เธอง่วงหรือ” แล้วทรงแนะวิธีแก้ง่วงเป็นลำดับ [4]

1. อย่าใส่ใจสัญญาที่ทำให้ง่วงนั้นให้มาก
2. ตรึกตรองพิจารณาธรรมที่เคยฟังมา
3. สาธยายธรรมที่เคยฟังมา
4. ยอนช่องหูทั้งสองข้าง เอามือลูบตัว
5. ลุกขึ้นยืน เอาน้ำล้างตา เหลียวดูทิศทั้งหลาย
6. ทำในใจถึงอาโลกสัญญา คือความสำคัญว่ามีแสงสว่าง
7. อธิษฐานจงกรม เดินกลับไปกลับมา

อ้างอิง: [4]

ถ้าทำทั้งเจ็ดอย่างแล้วยังง่วง พระสูตรไม่ได้สั่งให้ฝืน แต่ตรัสว่า “พึงสำเร็จสีหไสยา คือ นอนตะแคงเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้น” นั่นคือ การนอนอย่างมีสติเป็นทางออกที่พระพุทธเจ้าทรงแนะนำเอง เมื่อร่างกายต้องการพักจริง ๆ [4]

> **ประเด็นที่คลิปและพระสูตรตรงกัน** การนอนไม่ใช่การยอมแพ้ต่อการภาวนา แต่เป็นอิริยาบถหนึ่งที่พระสูตรรับรองไว้ ขอเพียงนอนด้วยสติและมีความตั้งใจจะลุกขึ้น ส่วนเรื่องเล่าว่าพระอานนท์บรรลุธรรมในอิริยาบถที่ไม่มีใครคาดคิด เป็นเรื่องในชั้นอรรถกถา ไม่ได้อยู่ในพระสูตรที่อ้างในบทความนี้

## พระพุทธเจ้าทรงนอนเป็นสุขหรือไม่

ในหัตถกสูตร หัตถกกุมารพบพระพุทธเจ้าประทับบนพื้นดินที่ปูด้วยใบไม้ในฤดูหนาว จึงทูลถามว่าทรงเป็นสุขดีหรือ พระองค์ตรัสตอบว่า “ฉันอยู่เป็นสุขดี ก็แหละฉันเป็นคนหนึ่งในจำนวนคนที่เป็นสุขในโลก” แล้วทรงอธิบายว่า แม้คหบดีจะมีเรือนที่อบอุ่นและที่นอนอย่างดี แต่ถ้ายังถูกราคะ โทสะ โมหะ เผาอยู่ ก็ย่อมอยู่เป็นทุกข์ ส่วนพระองค์ละสิ่งเหล่านั้นได้แล้ว จึงเป็นสุขแม้ในที่เช่นนี้ [5]

พระสูตรนี้ให้มุมมองที่ตรงกับคลิป คือ คุณภาพของการนอนไม่ได้ขึ้นกับที่นอน แต่ขึ้นกับใจที่พาเข้านอน ใจที่เบาจากความอยากและความขัดเคืองย่อมหลับสบายบนพื้นธรรมดา ใจที่เผาด้วยความโกรธย่อมนอนไม่หลับบนที่นอนราคาแพง

## เรื่อง “กรรมเบา บุญเกิด” ควรเข้าใจอย่างไร

ชื่อคลิปใช้คำว่า กรรมเบา บุญเกิด ตื่นมาชีวิตเปลี่ยน ซึ่งเป็นภาษาชวนฟัง เมื่อเทียบกับพระสูตร สิ่งที่ยืนยันได้ชัดคือ การนอนอย่างมีสติให้ผลดีห้าอย่างตามมุฏฐัสสติสูตร และการเจริญเมตตาให้ผลดีสิบเอ็ดอย่างตามเมตตาสูตร ส่วนการนอนภาวนาจะ “ลดวิบากกรรม” หรือไม่ พระสูตรที่อ้างในบทความนี้ไม่ได้กล่าวไว้โดยตรง [2][3]

ถ้าจะพูดให้ตรงกับพระสูตร การนอนภาวนาเป็นการเจริญสติและเมตตา ซึ่งเป็นภาวนามัยคือบุญที่เกิดจากการอบรมจิต ผลที่เห็นได้ทันทีคือคืนที่สงบขึ้น ส่วนผลระยะยาวเกิดจากการทำต่อเนื่อง ไม่ใช่จากคืนเดียว

> **คำเตือนสุดท้ายของพระพุทธเจ้า** พระปัจฉิมวาจาคือ “สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด” การนอนอย่างมีสติคือการนำความไม่ประมาทเข้าไปแม้ในเวลาที่คนส่วนใหญ่ปล่อยใจที่สุด [6]

## เริ่มคืนนี้ได้เลย

ไม่ต้องรอให้พร้อม คืนนี้ลองแค่สามอย่าง คือ วางมือถือก่อนนอนสิบนาที นอนตะแคงขวาแล้วรู้ลมหายใจ และตั้งใจว่าจะตื่นเวลาใด ทำซ้ำทุกคืนสักหนึ่งสัปดาห์ แล้วสังเกตเองว่าหลับและตื่นต่างจากเดิมอย่างไร ส่วนคำอธิบายแบบเต็มพร้อมเสียงนำ เปิดฟังได้จากคลิปด้านบน

## คำถามที่พบบ่อย

### นอนภาวนาคืออะไร ต่างจากนอนธรรมดาอย่างไร

คือการนอนอย่างมีสติตามแบบพระสูตร นอนตะแคงขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า รู้ตัวขณะกำลังหลับ และตั้งใจว่าจะลุกเมื่อถึงเวลา ต่างจากการนอนธรรมดาตรงที่ใจไม่ถูกปล่อยให้หอบเรื่องต่าง ๆ เข้าไปในความหลับ [1]

### นอนภาวนาทำอย่างไร

วางมือถือไว้ไกลตัวและทำห้องให้มืดเงียบพอ นอนตะแคงขวา เท้าซ้ายวางเหลื่อมบนเท้าขวาตามสีหไสยาสน์ในอปัณณกสูตร รู้ลมหายใจเข้าออกตามจริง แผ่เมตตาจากตัวเองไปถึงคนในบ้านและสรรพสัตว์ แล้วตั้งใจว่าจะตื่นเวลาใดก่อนปล่อยให้หลับไปพร้อมความรู้ตัวนั้น [1][3]

### ทำไมต้องนอนตะแคงขวา

พระสูตรบรรยายท่านอนของภิกษุและของพระพุทธเจ้าว่า “สำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า” คือนอนอย่างราชสีห์ แต่หัวใจของท่านี้อยู่ที่สติสัมปชัญญะและความตั้งใจจะลุกขึ้น ไม่ใช่ทิศทางของร่างกายเพียงอย่างเดียว [1][7]

### อานิสงส์ 5 ประการของการนอนอย่างมีสติมีอะไรบ้าง

มุฏฐัสสติสูตรกล่าวว่า ผู้มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ นอนหลับ ย่อมหลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันลามก เทวดารักษา และน้ำอสุจิไม่เคลื่อน [2]

### นอนภาวนาแล้วหลับไปเลย ถือว่าผิดไหม

ไม่ผิด โมคคัลลานสูตรให้แก้ง่วงเจ็ดวิธีก่อน แต่ถ้ายังง่วงอยู่ พระพุทธเจ้าตรัสให้นอนสีหไสยาอย่างมีสติ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้น การหลับไปพร้อมสติคือเป้าหมายของการนอนภาวนาอยู่แล้ว [4]

### ควรแผ่เมตตาก่อนนอนไหม

ควร เพราะเมตตาสูตรกล่าวว่าผู้เจริญเมตตาย่อมหลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันลามก และเทวดารักษา ซึ่งตรงกับอานิสงส์ของการนอนอย่างมีสติ [3]

### นอนไม่หลับ ควรทำอย่างไรตามพระสูตร

พระสูตรไม่ได้ให้สูตรทำให้หลับ แต่ให้วิธีนอนอย่างมีสติ คือนอนตะแคงขวา รู้ลมหายใจ และตั้งความรู้ตัวไว้ขณะหลับ ส่วนเมตตาสูตรกล่าวว่าผู้เจริญเมตตาย่อมหลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข และไม่ฝันร้าย การแผ่เมตตาก่อนนอนจึงเป็นทางที่พระสูตรรองรับ โดยไม่ต้องกังวลว่าจะหลับช้าหรือเร็ว [1][3]

## แหล่งอ้างอิง

1. [อปัณณกสูตร อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 20 ข้อ 455)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=20&item=455) — สามยามของคืน: มัชฌิมยาม “สำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ”
2. [มุฏฐัสสติสูตร อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 22 ข้อ 210)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=22&item=210) — อานิสงส์ 5 ของผู้มีสติตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ นอนหลับ และโทษ 5 ของผู้ลืมสติ
3. [เมตตาสูตร อังคุตตรนิกาย เอกาทสกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 24 ข้อ 222)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=24&item=222) — อานิสงส์ของเมตตาเจโตวิมุตติ 11 ประการ
4. [โมคคัลลานสูตร อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 23 ข้อ 58)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=23&item=58) — วิธีแก้ง่วง 7 ข้อ แล้วจึงสำเร็จสีหไสยา มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้น
5. [หัตถกสูตร อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 20 ข้อ 474)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=20&item=474) — หัตถกกุมารทูลถามว่าทรงเป็นสุขดีหรือ; “ฉันเป็นคนหนึ่งในจำนวนคนที่เป็นสุขในโลก”
6. [มหาปรินิพพานสูตร ทีฆนิกาย มหาวรรค (ปัจฉิมวาจา) (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 10 ข้อ 143)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=10&item=143) — “สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด”
7. [พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์: สีหไสยา](https://84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=%E0%B8%AA%E0%B8%B5%E0%B8%AB%E0%B9%84%E0%B8%AA%E0%B8%A2%E0%B8%B2) — ความหมายของคำว่าสีหไสยา นอนอย่างราชสีห์