# ทำดีแล้วทำไมยังเจอเรื่องยาก? คำตอบจากพระสูตรเรื่องกรรมและบุญ อธิบายด้วยภาพ

> ทำไมคนทำดีจึงเจอความทุกข์ พระสูตรตอบไว้อย่างไร อุปมาก้อนเกลือในขันน้ำกับแม่น้ำ เหตุแห่งทุกข์ 8 อย่างที่ไม่ใช่กรรมเก่าทั้งหมด การฟังธรรมและการให้ในวันที่มีน้อย ถอดจากคลิปที่มีผู้ฟังมากที่สุดของอรุณสวัสดิ์ธรรมะ

- URL: https://arunsawatdharma.com/articles/why-good-people-suffer
- เผยแพร่: 2026-10-24 · ปรับปรุง: 2026-10-24
- เรียบเรียงโดย: อรุณสวัสดิ์ธรรมะ
- ภาษา: ไทย (th-TH)

## คำตอบสั้น

พระสูตรให้คำตอบสามชั้น หนึ่ง ไม่ใช่ทุกความทุกข์ที่เกิดจากกรรมเก่า สิวกสูตรกล่าวถึงเหตุของเวทนาแปดอย่าง และผลของกรรมเป็นเพียงหนึ่งในนั้น สอง เมื่อผลของกรรมเก่ามาถึงคนที่อบรมกาย ศีล จิต ปัญญา ผลนั้นย่อมเจือจางเหมือนก้อนเกลือในแม่น้ำ และให้ผลในปัจจุบัน ไม่ลากไปภพหน้า ตามโลณกสูตร สาม ความดีที่ทำไม่สูญหาย เพราะเรามีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม การทำดีจึงไม่ได้รับประกันว่าจะไม่เจอเรื่องยาก แต่รับประกันว่าใจจะไม่ถูกท่วม และผลดีจะตามมา

## สรุปสาระสำคัญ

- โลณกสูตร: บาปเล็กน้อยอย่างเดียวกัน พาคนหนึ่งไปนรก แต่ให้ผลเพียงในปัจจุบันกับอีกคน ต่างกันที่การอบรมกาย ศีล จิต ปัญญา เหมือนเกลือในขันน้ำกับในแม่น้ำคงคา
- สิวกสูตร: เวทนาเกิดจากน้ำดี เสมหะ ลม สามอย่างร่วมกัน ฤดู การดูแลตัว การถูกทำร้าย และผลของกรรม การพูดว่าทุกอย่างเป็นกรรมเก่าคือพูดเลยสิ่งที่รู้กัน
- ติตถสูตรจัดความเชื่อว่าทุกอย่างมีกรรมเก่าเป็นเหตุ เป็นลัทธิที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธ เพราะทำให้ความพยายามว่าสิ่งนี้ควรทำไม่ควรทำมีไม่ได้
- ฐานสูตรและจูฬกัมมวิภังคสูตร: เรามีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม และเจตนาคือกรรมตามนิพเพธิกสูตร สิ่งที่เลือกได้เสมอคือเจตนาในการตอบสนอง
- การฟังธรรมให้อานิสงส์ 5 ประการ และทานจากของน้อยพระสูตรนับเสมอด้วยพัน ส่วนคำว่า “ปิดบัญชีกรรม” หรือ “สัญญาณจากฟ้า” เป็นภาษาของคลิป ไม่ใช่พระสูตร

## วิดีโอต้นทาง

- คนมีบุญเท่านั้นที่จะได้ฟังธรรมบทนี้: https://www.youtube.com/watch?v=i9EdSwQEZzA

## คลิปนี้พูดถึงอะไร

ตอนที่มีผู้ฟังมากที่สุดของอรุณสวัสดิ์ธรรมะ พูดกับคนที่กำลังเจอ “พายุชีวิต” ทั้งที่พยายามทำดีมาตลอด คลิปอธิบายว่าเรื่องหนักที่เข้ามาไม่ใช่การลงโทษ ชวนให้มองการฟังธรรมด้วยใจเปิดกว้างเป็นบุญใหญ่ พูดถึงการให้แม้ในวันที่มีน้อย และปิดท้ายด้วยคติ “ชนะใจตนเองได้ ชนะโลกทั้งใบ”

บทความนี้นำคำถามหลักของคลิปคือ ทำไมคนทำดีจึงเจอเรื่องยาก ไปหาคำตอบในพระสูตรโดยตรง พร้อมภาพอุปมาที่พระพุทธเจ้าทรงใช้ และแยกให้ชัดว่าข้อใดเป็นพระสูตร ข้อใดเป็นภาษาชวนฟังของคลิป ส่วนคำบรรยายฉบับเต็ม ฟังได้จากคลิปที่ฝังไว้ด้านบน

## ภาพที่ 1: ก้อนเกลือในขันน้ำ กับก้อนเกลือในแม่น้ำ

![ภาพวาดเปรียบเทียบสองฝั่ง ฝั่งซ้ายก้อนเกลือใส่ในขันน้ำใบเล็ก น้ำเค็มจนดื่มไม่ได้ ฝั่งขวาก้อนเกลือก้อนเดียวกันใส่ในแม่น้ำคงคา น้ำยังดื่มได้ พร้อมป้ายว่า ผู้ไม่ได้อบรมกาย ศีล จิต ปัญญา และผู้อบรมแล้ว](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/why-good-people-suffer-salt.webp)

*อุปมาจากโลณกสูตร: กรรมเล็กน้อยอย่างเดียวกัน ให้ผลต่างกันตามใจที่รองรับ (ภาพวาดประกอบ)*

โลณกสูตรเริ่มด้วยการปฏิเสธความเชื่อที่ว่า คนทำกรรมอย่างไรก็ต้องรับผลอย่างนั้นเท่ากันทุกคน พระพุทธเจ้าตรัสว่า คนบางคนทำบาปเพียงเล็กน้อยก็นำไปสู่นรก ส่วนบางคนทำบาปเล็กน้อยอย่างเดียวกัน กลับให้ผลเพียงในปัจจุบัน และไม่ปรากฏผลมาก ความต่างอยู่ที่ว่าผู้นั้น “อบรมกาย อบรมศีล อบรมจิต อบรมปัญญา” มาหรือไม่ [1]

แล้วทรงยกอุปมาว่า “เปรียบเหมือนบุรุษพึงใส่ก้อนเกลือลงในขันใบน้อย” น้ำในขันย่อมเค็มจนดื่มไม่ได้ แต่ “เปรียบเหมือนบุรุษพึงใส่ก้อนเกลือลงในแม่น้ำคงคา” น้ำในแม่น้ำก็ยังดื่มได้ เพราะมีน้ำมาก ก้อนเกลือคือกรรมเล็กน้อยก้อนเดียวกัน สิ่งที่ต่างคือภาชนะที่รองรับ [1]

สำหรับคำถามว่าทำไมคนดีจึงเจอเรื่องยาก พระสูตรนี้ให้มุมที่ต่างจากความรู้สึกทั่วไป คือ คนที่อบรมใจมาดีไม่ได้แปลว่าจะไม่เจอผลของกรรมเก่าเลย แต่ผลนั้นมาเจือจางลง และ “ให้ผลในปัจจุบัน” แทนที่จะลากไปถึงภพหน้า เรื่องยากที่เจอในวันนี้จึงอาจเป็นผลที่เบาลงแล้ว เพราะใจที่กว้างเหมือนแม่น้ำ

## ภาพที่ 2: ทุกข์ที่เจอ ไม่ได้มาจากกรรมเก่าทั้งหมด

![ภาพวาดวงล้อแปดช่อง ได้แก่ น้ำดี เสมหะ ลม สันนิบาต ฤดูแปรปรวน บริหารกายไม่สม่ำเสมอ ถูกทำร้าย และวิบากกรรม มีลูกศรชี้ว่ามีเพียงหนึ่งในแปดที่เป็นผลของกรรม](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/why-good-people-suffer-sivaka.webp)

*สิวกสูตร: เวทนาเกิดได้จากแปดเหตุ ผลของกรรมเป็นเพียงหนึ่งในนั้น (ภาพวาดประกอบ)*

ในสิวกสูตร ปริพาชกชื่อสิวกะทูลถามพระพุทธเจ้าถึงลัทธิที่สอนว่า สุขทุกข์ทุกอย่างที่คนได้รับล้วนมีกรรมที่ทำไว้แต่ก่อนเป็นเหตุ พระพุทธเจ้าตรัสว่าเวทนาบางอย่างมีน้ำดีเป็นสมุฏฐาน บางอย่างมีเสมหะ บางอย่างมีลม บางอย่างเกิดจากสามอย่างร่วมกัน บางอย่างเกิดแต่เปลี่ยนฤดู บางอย่างเกิดแต่รักษาตัวไม่สม่ำเสมอ บางอย่างเกิดจากการถูกทำร้าย และ “เวทนาบางอย่างเกิดแต่ผลของกรรมก็มี” [2]

พระองค์ตรัสด้วยว่า ผู้ที่สอนว่าทุกอย่างเป็นเพราะกรรมเก่า “ย่อมแล่นไปสู่สิ่งที่รู้ด้วยตนเอง และแล่นไปสู่สิ่งที่สมมติกันว่าเป็นความจริงในโลก” คือพูดเลยไปจากสิ่งที่ตนเองก็รู้และสิ่งที่ชาวโลกรู้กัน ในติตถสูตร ความเชื่อว่าทุกอย่างมีกรรมที่ทำไว้แต่ก่อนเป็นเหตุ ถูกจัดเป็นหนึ่งในลัทธิสามอย่างที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธ เพราะถ้าเชื่ออย่างนั้น “ความพอใจหรือความพยายามว่า กิจนี้ควรทำหรือว่ากิจนี้ไม่ควรทำ ย่อมจะมีไม่ได้” [2][11]

> **นำไปใช้กับเรื่องยากในชีวิต** เมื่อเจอเรื่องหนัก คำถามแรกตามพระสูตรไม่ใช่ “เราทำกรรมอะไรไว้” แต่คือ “เรื่องนี้มีเหตุอะไรบ้าง” บางเหตุแก้ได้ในปัจจุบัน เช่น การดูแลร่างกาย ความสัมพันธ์ หรือการตัดสินใจ การโยนทุกอย่างให้กรรมเก่าทำให้เราหยุดแก้สิ่งที่แก้ได้ [2]

## ภาพที่ 3: เรามีกรรมเป็นของตน

![ภาพวาดคนยืนบนทางที่ทอดไปข้างหน้ายามอรุณ มีป้ายห้าป้ายรอบตัว คือ เรามีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/why-good-people-suffer-owner.webp)

*ฐานสูตร: ข้อที่ห้าในฐานะที่ควรพิจารณาเนือง ๆ (ภาพวาดประกอบ)*

แม้ไม่ใช่ทุกอย่างจะมาจากกรรม แต่พระสูตรก็ให้พิจารณาเรื่องกรรมเป็นประจำ ฐานสูตรกล่าวถึงฐานะ 5 ที่ทั้งหญิงชาย คฤหัสถ์และบรรพชิตควรพิจารณาเนือง ๆ ข้อสุดท้ายคือ “เรามีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่ง” เราทำกรรมใดไว้ ดีหรือชั่ว ก็จะเป็นผู้รับผลของกรรมนั้น [5]

จูฬกัมมวิภังคสูตรใช้ถ้อยคำชุดเดียวกันเมื่อสุภมาณพทูลถามว่า ทำไมคนจึงเกิดมาต่างกัน พระพุทธเจ้าตรัสว่า “สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์” และ “กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้เลวและประณีตได้” นิพเพธิกสูตรนิยามกรรมไว้ชัดว่า “เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม” ดังนั้นสิ่งที่เป็นของเราจริง ๆ คือเจตนาที่เลือกในแต่ละขณะ [3][4]

สองพระสูตรนี้ไม่ได้ขัดกับสิวกสูตร ความหมายรวมคือ เราไม่อาจเลือกได้ทุกอย่างที่เกิดกับเรา แต่เราเลือกได้เสมอว่าจะตอบสนองด้วยเจตนาแบบใด และเจตนานั้นคือทรัพย์ที่ติดตัวไป

## ตอบคำถามของคลิป: ทำไมคนทำดีจึงเจอเรื่องยาก

เมื่อนำสามพระสูตรมาวางด้วยกัน จะได้คำตอบที่ต่างจากคำปลอบใจทั่วไป แต่ตรงกับพระสูตรมากกว่า

- เรื่องยากบางเรื่องไม่ได้เกี่ยวกับกรรมเลย แต่มาจากร่างกาย ฤดูกาล การดูแลตัวเอง หรือการกระทำของคนอื่น (สิวกสูตร)
- เรื่องยากที่เป็นผลของกรรมเก่า เมื่อมาถึงคนที่อบรมใจแล้ว ย่อมเจือจางและให้ผลในปัจจุบัน แทนที่จะลากยาวไปภพหน้า (โลณกสูตร)
- ความดีที่ทำวันนี้ไม่สูญหาย เพราะเราเป็นทายาทของกรรมที่ตัวเองทำ (ฐานสูตร, จูฬกัมมวิภังคสูตร)
- ดังนั้นการทำดีไม่ได้รับประกันว่าจะไม่เจอเรื่องยาก แต่รับประกันว่าเรื่องยากจะไม่ท่วมใจ และผลดีจะตามมาในที่สุด

อ้างอิง: [2][1][5][3]

> **ส่วนที่เป็นภาษาของคลิป** คำว่า “ปิดบัญชีกรรมครั้งใหญ่” “สัญญาณจากฟ้า” หรือ “คนมีบุญเท่านั้นที่ถูกเลือก” เป็นภาษาชวนฟังของคลิป ไม่ใช่ถ้อยคำในพระสูตร สิ่งที่พระสูตรยืนยันคือกรรมเล็กน้อยให้ผลต่างกันตามการอบรมใจ และไม่ใช่ทุกอย่างเกิดจากกรรมเก่า [1][2]

## ภาพที่ 4: ฟังธรรมเป็นบุญอย่างไร

![ภาพวาดคนนั่งสมาธิด้านบน และการ์ดห้าใบด้านล่าง เขียนว่า ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง สิ่งที่เคยฟังชัดขึ้น บรรเทาความสงสัย ทำความเห็นให้ตรง และจิตเลื่อมใส](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/why-good-people-suffer-listening.webp)

*ธัมมัสสวนสูตร: อานิสงส์ในการฟังธรรม 5 ประการ (ภาพวาดประกอบ)*

คลิปกล่าวว่าการฟังธรรมด้วยใจเปิดกว้างเป็นบุญใหญ่ พระสูตรที่อธิบายผลของการฟังธรรมไว้ตรงที่สุดคือธัมมัสสวนสูตร ซึ่งกล่าวถึง “อานิสงส์ในการฟังธรรม 5 ประการ” ได้แก่ ผู้ฟังย่อมได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง ย่อมเข้าใจชัดสิ่งที่ได้ฟังแล้ว ย่อมบรรเทาความสงสัยเสียได้ ย่อมทำความเห็นให้ตรง และจิตของผู้ฟังย่อมเลื่อมใส [6]

ส่วนคำว่าบุญ ปุญญกิริยาวัตถุสูตรแบ่งที่ตั้งแห่งการทำบุญไว้ 3 อย่าง คือ ทานมัย ศีลมัย และภาวนามัย การฟังธรรมที่ทำให้เข้าใจชัดและทำความเห็นให้ตรง จัดอยู่ในทางของภาวนา คือการอบรมจิตและปัญญา ไม่ใช่เพราะการนั่งฟังมีอานุภาพในตัวเอง แต่เพราะความเข้าใจที่เกิดขึ้นเปลี่ยนการกระทำต่อไป [10][6]

## ภาพที่ 5: ให้ในวันที่มีน้อย

![ภาพวาดคนคุกเข่ายกขันข้าวเล็ก ๆ ถวายพระภิกษุที่ยืนอุ้มบาตรยามเช้า มีข้อความว่า ทานจากผู้มีน้อย พระสูตรกล่าวว่าทานนั้นมีค่าเท่ากับพัน](https://arunsawatdharma.com/assets/article-media/why-good-people-suffer-giving.webp)

*มัจฉริสูตร: ทักษิณาที่ให้แต่ของน้อย นับเสมอด้วยพัน (ภาพวาดประกอบ)*

คลิปพูดถึงการเสียสละแม้ในวันที่มีน้อยว่าเป็นบุญที่มีอานุภาพมาก ความคิดนี้ตรงกับคาถาในมัจฉริสูตร ซึ่งกล่าวว่า “ชนพวกหนึ่งเมื่อของมีน้อยก็แบ่งให้ ชนพวกหนึ่งมีของมากก็ไม่ให้” และ “ทักษิณาที่ให้แต่ของน้อย นับเสมอด้วยพัน” การให้จึงไม่ได้วัดที่จำนวน แต่วัดที่การยอมแบ่งจากสิ่งที่ตัวเองก็ขาด [7]

ธรรมบทเสริมว่า “หากว่าบุรุษพึงทำบุญไซร้ พึงทำบุญนั้นบ่อย ๆ พึงทำความพอใจในบุญนั้น เพราะการสั่งสมบุญนำสุขมาให้” จุดเน้นอยู่ที่คำว่าบ่อย ๆ และความพอใจ ไม่ได้อยู่ที่ขนาดของบุญ [9]

## “ชนะใจตนเอง” มาจากไหน

คติท้ายคลิปที่ว่า ชนะใจตนเองได้ ชนะโลกทั้งใบ มีต้นเค้าอยู่ในธรรมบท สหัสสวรรค ซึ่งกล่าวว่า “บุคคลใดพึงชนะหมู่มนุษย์ตั้งพันคูณด้วยพันในสงคราม บุคคลนั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้ชนะอย่างสูงในสงคราม ส่วนบุคคลใดพึงชนะตนผู้เดียว บุคคลนั้นแลชื่อว่าเป็นผู้ชนะอย่างสูงสุดในสงคราม” [8]

ในบริบทของบทความนี้ การชนะตนคือการไม่ปล่อยให้เรื่องยากที่เข้ามาเปลี่ยนเจตนาของเราให้เป็นความเกลียดหรือความท้อ นั่นคือสิ่งที่ฐานสูตรเรียกว่าการเป็นทายาทของกรรมอย่างรู้ตัว

## เมื่อเจอเรื่องยากในสัปดาห์นี้ ลองทำตามลำดับนี้

1. แยกเหตุก่อน: เรื่องนี้มาจากร่างกาย สภาพแวดล้อม คนอื่น หรือการตัดสินใจของเรา ส่วนไหนแก้ได้ในปัจจุบัน
2. ถามใจว่าจะตอบสนองด้วยเจตนาแบบใด เพราะเจตนาคือกรรมที่เป็นของเราจริง ๆ
3. ทำใจให้กว้างเหมือนแม่น้ำ ด้วยการรักษาศีล ฝึกสติ และเจริญเมตตาต่อไป ไม่หยุดเพราะผิดหวัง
4. ให้บ้าง แม้จะมีน้อย ของเล็กน้อยที่แบ่งจากที่ขาดคือทานที่พระสูตรให้ค่าสูง
5. ฟังธรรมเพื่อให้ความเห็นตรง ไม่ใช่เพื่อรอสัญญาณพิเศษ

อ้างอิง: [2][4][1][7][6]

คำอธิบายในแบบเสียงบรรยาย พร้อมตัวอย่างและน้ำเสียงปลอบใจ ฟังต่อได้จากคลิปด้านบน ส่วนพระสูตรทั้งหมดที่ยกมาอยู่ในแหล่งอ้างอิงท้ายบทความ เปิดอ่านต้นฉบับได้ทุกข้อ

## คำถามที่พบบ่อย

### ทำดีแล้วทำไมยังเจอเรื่องร้าย

เพราะเรื่องร้ายไม่ได้เกิดจากกรรมเก่าทั้งหมด สิวกสูตรกล่าวถึงเหตุแปดอย่าง และเมื่อผลกรรมเก่ามาถึงผู้อบรมใจแล้ว ผลย่อมเจือจางและให้ผลในปัจจุบันเหมือนเกลือในแม่น้ำ ความดีจึงไม่กันเรื่องยาก แต่ทำให้เรื่องยากไม่ท่วมใจ [2][1]

### ทุกข์ที่เจอทุกวันนี้เป็นเพราะกรรมเก่าหรือเปล่า

บางส่วนอาจใช่ แต่พระพุทธเจ้าตรัสในสิวกสูตรว่า เวทนาเกิดจากน้ำดี เสมหะ ลม ฤดู การดูแลตัว การถูกทำร้าย และผลของกรรมด้วย ผู้ที่บอกว่าทุกอย่างเป็นกรรมเก่าชื่อว่าพูดเลยสิ่งที่รู้กัน [2][11]

### อุปมาก้อนเกลือสอนอะไร

กรรมเล็กน้อยอย่างเดียวกัน ให้ผลต่างกันตามผู้ทำ ผู้ไม่อบรมกาย ศีล จิต ปัญญา เหมือนขันน้ำน้อยที่เค็มจนดื่มไม่ได้ ผู้อบรมแล้วเหมือนแม่น้ำคงคาที่น้ำยังดื่มได้ [1]

### ฟังธรรมได้บุญจริงไหม

ธัมมัสสวนสูตรกล่าวถึงอานิสงส์ของการฟังธรรม 5 ประการ คือ ได้ฟังสิ่งที่ยังไม่เคยฟัง เข้าใจชัดสิ่งที่เคยฟัง บรรเทาความสงสัย ทำความเห็นให้ตรง และจิตเลื่อมใส ผลเหล่านี้จัดอยู่ในทางภาวนาซึ่งเป็นบุญกิริยาวัตถุข้อหนึ่ง [6][10]

### มีน้อย ควรให้ทานไหม

มัจฉริสูตรกล่าวว่า ชนพวกหนึ่งเมื่อของมีน้อยก็แบ่งให้ และทักษิณาที่ให้แต่ของน้อย นับเสมอด้วยพัน การให้จึงวัดที่ใจที่ยอมแบ่ง ไม่ใช่จำนวน [7]

## แหล่งอ้างอิง

1. [โลณกสูตร อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 20 ข้อ 540)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=20&item=540) — อุปมาก้อนเกลือในขันน้ำน้อยกับในแม่น้ำคงคา; ผู้อบรมกาย ศีล จิต ปัญญา กับผู้ไม่อบรม
2. [สิวกสูตร สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 18 ข้อ 427)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=18&item=427) — เวทนาเกิดจากเหตุ 8 อย่าง มีผลของกรรมเป็นเพียงหนึ่งในนั้น
3. [จูฬกัมมวิภังคสูตร มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ (ข้อที่ตรัสว่ากรรมจำแนกสัตว์) (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 14 ข้อ 581)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=14&item=581) — สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์
4. [นิพเพธิกสูตร อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 22 ข้อ 334)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=22&item=334) — เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม; วิบากของกรรม 3 กาล; ความดับแห่งกรรม และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับกรรม
5. [ฐานสูตร อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 22 ข้อ 57)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=22&item=57) — ฐานะ 5 ที่ควรพิจารณาเนือง ๆ และ “เรามีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม”
6. [ธัมมัสสวนสูตร อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 22 ข้อ 202)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=22&item=202) — อานิสงส์ในการฟังธรรม 5 ประการ
7. [มัจฉริสูตรที่ 2 สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 15 ข้อ 89)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=15&item=89) — “ชนพวกหนึ่งเมื่อของมีน้อยก็แบ่งให้ … ทักษิณาที่ให้แต่ของน้อย นับเสมอด้วยพัน” (พระสูตรเริ่มข้อ 86)
8. [ธรรมบท สหัสสวรรค (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 25 ข้อ 18)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=25&item=18) — ผู้ชนะตนผู้เดียว ชื่อว่าเป็นผู้ชนะอย่างสูงสุดในสงคราม
9. [ธรรมบท ปาปวรรค (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 25 ข้อ 19)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=25&item=19) — หากว่าบุรุษพึงทำบุญไซร้ พึงทำบุญนั้นบ่อย ๆ เพราะการสั่งสมบุญนำสุขมาให้
10. [ปุญญกิริยาวัตถุสูตร ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 25 ข้อ 238)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=25&item=238) — บุญกิริยาวัตถุ 3: ทานมัย ศีลมัย ภาวนามัย
11. [ติตถสูตร อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต (พระไตรปิฎกฉบับหลวง เล่ม 20 ข้อ 501)](https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=20&item=501) — ลัทธิ 3 ที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธ รวมทั้งลัทธิว่าทุกอย่างมีกรรมที่ทำไว้แต่ก่อนเป็นเหตุ