กรรมคืออะไรตามพระพุทธพจน์: เจตนาคือกรรม กรรม 4 อย่าง วิบาก 3 กาล และสิ่งที่ไม่ใช่กรรม อธิบายด้วยภาพ

คลิปนี้พูดถึงอะไร

ตอน “ใครได้ฟัง ถือว่ามีบุญมหาศาล - พระพุทธเจ้าตรัส กรรมจริงไม่ใช่เรื่องล้อเล่น” เป็นคลิปยาวกว่าหนึ่งชั่วโมง ที่ย้ำว่ากฎแห่งกรรมเที่ยงตรง ไม่เอนเอียง และทำงานตลอดเวลาไม่ว่าเราจะเชื่อหรือไม่ คลิปกล่าวว่าสุขและทุกข์ในปัจจุบันเป็นผลจากกรรมในอดีต และการกระทำวันนี้คือการวางแผนอนาคต ท้ายคลิปชวนผู้ฟังตั้งเจตนาว่าจะสร้างบุญตั้งแต่ตอนนี้

คำว่ากรรมเป็นคำที่คนไทยใช้บ่อยที่สุดคำหนึ่ง แต่ความหมายในพระสูตรแคบและชัดกว่าที่เล่าต่อกันมามาก บทความนี้ตอบคำถามพื้นฐานห้าข้อด้วยพระสูตรและภาพ กรรมคืออะไร มีกี่แบบ ให้ผลเมื่อไร ทำไมคนจึงต่างกัน และอะไรที่พระพุทธเจ้าตรัสว่าไม่ใช่กรรม ส่วนเสียงบรรยายฉบับเต็มเปิดฟังได้จากคลิปด้านบน

ภาพที่ 1: “เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม”

คำตอบว่ากรรมคืออะไร อยู่ในนิพเพธิกสูตร “ดูกรภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม บุคคลคิดแล้วจึงกระทำกรรมด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ” กรรมในพระสูตรจึงไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดกับเรา ไม่ใช่โชค ไม่ใช่คำสาป แต่คือการกระทำที่มีความจงใจอยู่เบื้องหลัง [1]

ข้อนี้มีผลสำคัญสองอย่าง อย่างแรก การกระทำที่ไม่มีเจตนา เช่น เหยียบมดโดยไม่เห็น พระสูตรไม่นับเป็นกรรม อย่างที่สอง กรรมเกิดได้ทางใจเพียงอย่างเดียว การคิดอาฆาต การริษยา หรือการตั้งใจดี ล้วนเป็นกรรมแล้วแม้ยังไม่ได้ทำอะไรออกมา คลิปกล่าวว่ากฎแห่งกรรมทำงานตลอดเวลา พระสูตรบอกตำแหน่งที่มันทำงานคือตรงเจตนา [1]

พระสูตรเดียวกันอธิบายต่อว่ากรรมมีเหตุเกิดคือผัสสะ มีความต่างกันตามภพที่ให้ผล มีวิบากสามกาล และมีความดับ คือ “ความดับแห่งกรรมย่อมเกิดขึ้นเพราะความดับแห่งผัสสะ” และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับกรรมคืออริยมรรคมีองค์ 8 แสดงว่ากรรมในพระพุทธศาสนาเป็นเรื่องที่มีทางออก ไม่ใช่กฎที่ล็อกชะตาไว้ [1]

ภาพที่ 2: กรรม 4 อย่าง แบ่งตามวิบาก

ในกรรมวรรค อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าทรงจำแนกกรรมไว้สี่อย่าง “กรรมดำมีวิบากดำ กรรมขาวมีวิบากขาว กรรมทั้งดำทั้งขาวมีวิบากทั้งดำทั้งขาว และกรรมไม่ดำไม่ขาว มีวิบากไม่ดำไม่ขาว เป็นไปเพื่อความสิ้นกรรม” กรรมดำคือการปรุงแต่งกายวาจาใจที่มีความเบียดเบียน กรรมขาวคือที่ไม่เบียดเบียน และคนทั่วไปทำปนกันเป็นอย่างที่สาม [2]

อย่างที่สี่คือสิ่งที่คลิปทั่วไปไม่ค่อยพูดถึง “เจตนาเพื่อละกรรมดำ ละกรรมขาว ละกรรมทั้งดำทั้งขาว” พระสูตรระบุว่าได้แก่อริยมรรคมีองค์ 8 ซึ่งเป็นกรรมที่ไม่สร้างภพต่อ นี่คือเหตุที่พระพุทธศาสนาไม่ได้สอนแค่ให้สะสมบุญ แต่สอนทางที่สิ้นกรรมด้วย [2]

[2]

ภาพที่ 3: วิบากให้ผลได้ 3 กาล

นิพเพธิกสูตรกล่าวว่า “วิบากแห่งกรรม 3 ประการ คือ กรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน กรรมที่ให้ผลในภพที่เกิด หรือกรรมที่ให้ผลในภพต่อ ๆ ไป” นี่คือเหตุที่คนทำดีบางคนยังไม่เห็นผล และคนทำชั่วบางคนยังดูสบายดี ผลไม่ได้หาย เพียงยังไม่ถึงกาล [1]

คลิปกล่าวว่าสุขทุกข์ในปัจจุบันเป็นผลจากกรรมในอดีต พระสูตรยอมรับว่ากรรมในอดีตให้ผลในปัจจุบันได้ แต่ภาพเมล็ดพันธุ์ด้านบนช่วยเตือนอีกด้าน คือสิ่งที่เรากำลังหยอดลงดินวันนี้ก็เป็นกรรมที่จะงอกในกาลใดกาลหนึ่งเช่นกัน การกระทำวันนี้จึงไม่ใช่แค่ผลของอดีต แต่เป็นเหตุของอนาคตด้วย ตรงกับที่คลิปสรุปว่าการกระทำวันนี้คือการวางแผนอนาคต [1]

ภาพที่ 4: ทำไมคนจึงเกิดมาต่างกัน จูฬกัมมวิภังคสูตร

สุภมาณพทูลถามพระพุทธเจ้าว่าเหตุใดมนุษย์จึงเลวและประณีตต่างกัน พระองค์ตรัสว่า “สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้เลวและประณีตได้” แล้วทรงอธิบายทีละคู่ ผู้ฆ่าสัตว์ย่อมมีอายุสั้น ผู้เว้นจากการฆ่าย่อมมีอายุยืน ผู้เบียดเบียนสัตว์ย่อมมีโรคมาก ผู้มักโกรธย่อมมีผิวพรรณทราม ผู้ริษยาย่อมมีศักดาน้อย ผู้ไม่ให้ทานย่อมยากจน ผู้กระด้างถือตัวย่อมเกิดในตระกูลต่ำ และผู้ไม่เข้าไปไต่ถามผู้รู้ย่อมมีปัญญาทราม [4] [3]

สังเกตว่าทุกคู่ชี้กลับมาที่การกระทำที่เราเลือกได้ ไม่ใช่สิ่งที่ถูกกำหนดไว้ พระสูตรนี้จึงไม่ใช่คำพิพากษาว่าคนจนหรือคนเจ็บเป็นคนบาป แต่เป็นแผนที่ว่าถ้าอยากไปทางไหน ต้องเดินทางไหน ความแตกต่างเป็นผลของเหตุที่ทำแล้ว และเหตุใหม่ก็ทำได้เสมอ [3]

ภาพที่ 5: อะไรที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ไม่ใช่กรรมทั้งหมด

นี่คือจุดที่ความเข้าใจทั่วไปกับพระสูตรต่างกันมากที่สุด ในติตถสูตร พระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธลัทธิสามอย่าง อย่างแรกคือลัทธิที่ว่า “สุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ ที่บุคคลเสวยอยู่ ทั้งหมดนั้นมีกรรมที่ทำไว้แต่ก่อนเป็นเหตุ” อย่างที่สองคือทุกอย่างเกิดเพราะผู้เป็นใหญ่สร้างสรรค์ และอย่างที่สามคือทุกอย่างเกิดโดยไม่มีเหตุไม่มีปัจจัย [5]

เหตุผลที่ทรงปฏิเสธคือ ถ้าทุกอย่างมาจากกรรมเก่าหมด คนที่ฆ่าสัตว์หรือพูดเท็จก็ต้องเป็นเพราะกรรมเก่า และ “ความพอใจหรือความพยายามว่า กิจนี้ควรทำ กิจนี้ไม่ควรทำ ย่อมมีไม่ได้” ความเชื่อว่าทุกอย่างคือกรรมเก่าจึงทำลายความรับผิดชอบในปัจจุบัน ซึ่งเป็นหัวใจของคำสอนเรื่องกรรมเสียเอง สิ่งที่ทรงสอนแทนในพระสูตรเดียวกันคืออริยสัจ 4 ทุกข์มีเหตุ และเหตุนั้นดับได้ [5]

สิวกสูตรเสริมอีกชั้น พระพุทธเจ้าตรัสกับโมฬิยสิวกปริพาชกว่า เวทนาที่เกิดขึ้นมีสมุฏฐานได้หลายอย่าง เช่น เกิดจากดี จากเสมหะ จากลม จากฤดูแปรปรวน จากการบริหารตัวไม่สม่ำเสมอ จากการถูกทำร้าย และ “เกิดแต่วิบากแห่งกรรม” ก็มี ผลของกรรมจึงเป็นเพียงหนึ่งในเหตุทั้งหมด ไม่ใช่คำอธิบายของทุกอย่างที่เกิดกับเรา [8]

ก้อนเกลือในขันน้ำ กับในแม่น้ำ

ถ้ากรรมเที่ยงตรงอย่างที่คลิปย้ำ แล้วคนที่เคยทำผิดจะมีหวังอย่างไร โลณกสูตรตอบด้วยอุปมาก้อนเกลือ พระพุทธเจ้าตรัสว่าคนบางคนทำบาปกรรมเล็กน้อยแล้วไปนรก แต่คนบางคนทำบาปกรรมเล็กน้อยอย่างเดียวกัน กรรมนั้นกลับให้ผลเพียงในปัจจุบัน เหมือนก้อนเกลือก้อนหนึ่ง ใส่ในขันน้ำน้อยทำให้น้ำเค็มดื่มไม่ได้ แต่ใส่ในแม่น้ำคงคา น้ำไม่เค็มเลย [9]

ความต่างอยู่ที่ผู้ทำ พระสูตรว่าคนที่ “ไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา มีคุณน้อย เป็นอัตภาพเล็ก” คือขันน้ำ ส่วนคนที่อบรมกาย ศีล จิต ปัญญาแล้ว คือแม่น้ำ กรรมจึงเที่ยงตรง แต่ไม่ได้แปลว่าผลตายตัว การฝึกตนในปัจจุบันเปลี่ยนน้ำหนักของผลได้ นี่คือความหวังที่พระสูตรให้ไว้ควบคู่กับความจริงจังเรื่องกรรม [9]

จะทำอะไรกับความรู้นี้

คลิปชวนให้ผู้ฟังตั้งเจตนาว่าจะสร้างบุญตั้งแต่ตอนนี้ พระสูตรให้รายการที่ชัดเจนว่าควรตั้งเจตนาไปทางไหน

1. ดูที่เจตนาก่อนทำ เพราะพระสูตรว่าเจตนาคือกรรม ถามตัวเองสั้น ๆ ว่ากำลังจะทำสิ่งนี้ด้วยความอยากเบียดเบียนหรือไม่
2. ใช้กุศลกรรมบถ 10 เป็นรายการตรวจ จุนทสูตรจัดไว้เป็นความสะอาดทางกาย 3 ทางวาจา 4 และทางใจ 3 คือ ไม่ฆ่า ไม่ลัก ไม่ประพฤติผิดในกาม ไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ ไม่พูดเพ้อเจ้อ ไม่โลภอยากได้ของเขา ไม่พยาบาท และเห็นชอบ
3. เมื่อเจอทุกข์ อย่ารีบสรุปว่าเป็นกรรมเก่าทั้งหมด สิวกสูตรให้ดูเหตุอื่นด้วย เช่น สุขภาพ อากาศ และการดูแลตัวเอง แล้วแก้ที่เหตุที่แก้ได้
4. พิจารณาฐานะข้อที่ห้าในฐานสูตรเนือง ๆ ว่า “เรามีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทแห่งกรรม” เพื่อให้ความทุจริตที่เคยทำเบาบางลง
5. ทำบุญบ่อย ๆ ตามธรรมบท “หากว่าบุรุษพึงทำบุญไซร้ พึงทำบุญนั้นบ่อย ๆ เพราะการสั่งสมบุญนำสุขมาให้” และฝึกกาย ศีล จิต ปัญญา ให้ใจเป็นแม่น้ำ ไม่ใช่ขันน้ำ

[1] [7] [8] [6] [10] [9]